Đức Cha Jean-Baptiste Urrutia (Thi) (1901-1979)

18/11/2026

Vị Giám Mục thứ 8 cai quản Giáo phận Huế (1948-1960)

Jean-Baptiste Urrutia sinh ngày 6 tháng 11 năm 1901 tại Alđudes (Basses-Pyrénées) trong Pays basque (địa phận Bayonne).

Năm 1921 thầy Urrutia nhập Chủng viện Hội Thừa Sai Hải Ngoại Paris và được thụ phong linh mục tại đó năm 1925. Tháng 9 năm này, ngài được chỉ định phục vụ tại giáo phận Huế, miền trung Việt Nam. Trước tiên ngài học tiếng Việt và làm giáo sư Tiểu chủng viện An Ninh, rồi sau đó làm Bề trên trong vòng 15 năm, từ 1930 đến 1945.

Trong số học trò của ngài, có chủng sinh Phanxicô Xavie Nguyễn Văn Thuận (1928-2002), sau này làm Hồng Y và đang được làm án phong
Chân phước.

Tháng 5 năm 1937, Đức Cha Lemasle cử ngài làm cha Chính và vẫn tiếp tục điều hành Tiểu chủng viện. Tháng 4 năm 1945, sau cuộc đảo chính, quân Nhật bắt các thừa sai Pháp tập trung, cha Urrutia bị giam lỏng ở Nhà Chung Huế cùng với các anh em khác. Ngày 26 tháng 9 năm 1946, Đức Cha Lemasle qua đời tại Sài Gòn. Cha Urrutia điều hành giáo phận trong lúc Việt Nam chuẩn bị ráo riết cuộc chiến tranh với Pháp.

Ngày 18 tháng hai 1948 giữa cảnh chiến tranh, cha Urrutia được đặt làm Giám mục Đại Diện Tông Toà Giáo phận Huế (sau 17 tháng trống toà) với hiệu toà Isauropolis và được Đức Khâm Sứ Toà Thánh Drapier tấn phong ngày 27 tháng 5 năm 1948.

Ngài lãnh đạo giáo phận thời chiến tranh với khẩu hiệu “In pace et caritate Christi ” (Trong bình an và tình yêu Chúa Kitô). Ngài thực hiện những gì có thể.

Bản báo cáo gửi Hội Thừa Sai Hải Ngoại Paris cho biết: Năm nay (1950) cũng như các năm trước không thể có được các số liệu thống kê về các tín hữu trong Giáo phận Huế. Cuộc nội chiến khởi sự từ đầu năm 1947 vẫn tiếp tục không ngừng trong tất cả vùng đất của Miền Truyền Giáo. Một số giáo xứ bị phân tán, một số khác chỉ còn nửa số giáo dân, còn một nửa kia bị đưa lên núi hoặc bỏ trốn đến ở các vùng yên ổn. Ngược lại, các giáo xứ bảo đảm yên ổn nhờ ở gần các đồn lính lại thấy số tín hữu tăng gấp ba, bốn lần, nhưng những người lánh nạn này không ổn định, vì thế khó kiểm tra. Đức Cha Urrutia kể: 

“Tỉnh Quảng Bình cho đến nay được tương đối bình lặng, nhưng năm nay lại gặp nhiều thử thách. Những họ đạo dàn trải từng trạm dọc theo đường quan từ Sài Gòn đi Hà Nội và dọc theo các rặng núi đầu tiên của dãy Trường sơn.

Trong tỉnh Quảng Trị, hai vùng hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của phía bên kia. Trước hết đó là Cửa Tùng số giáo dân lên tới 6.000, qui tụ chung quanh Tiểu chủng viện với 5 linh mục phụ trách đầy đủ. Tiểu chủng viện không bị quấy phá, nhưng vì sợ rằng các chủng sinh lớn sẽ bị đưa đi bộ đội nên vào kỳ tựu trường sắp tới phần lớn trong họ sẽ vào học trường phổ thông Providence ở Huế. Phí tổn sẽ rất nặng cho giáo phận, nhưng chủng viện là một công trình sống còn và từ nay lại cần thiết hơn bao giờ hết. Ở phía nam tỉnh Quảng Trị, một vùng khác cũng hoàn toàn trong tầm kiểm soát của phía bên kia. Từ nhiều tháng không có tin tức gì về các linh mục Điển, Lượng, Huờn. Họ vẫn ở trong giáo xứ nhưng không được ra khỏi.

Trong tỉnh Huế, các giáo xứ bị phân tán nhiều hơn ở Quảng Trị và Quảng Bình. Một số giáo xứ bị sách nhiễu đến độ các giáo dân phải rời bỏ làng quê để đến sống tạm ở thành phố. Người ta có thể chia các họ đạo thành ba nhóm: trước hết là các xứ được yên ổn và những xứ có những đồn bót ở gần có thể  tự bảo vệ. Hai là những nơi thuộc quyền kiểm soát của phía bên kia. Ba là các xứ vùng xôi đậu, ngày phe này kiểm soát, đêm lại do phe kia. Hoàn cảnh của các xứ này thật rất tế nhị.

Trong lúc này, bổn phận của chúng tôi là làm cho các giáo dân có một đức tin sống động hơn,  xác tín sâu xa hơn,  nhiệt tình hơn  trong trách nhiệm làm tông đồ. Lời cầu nguyện và thử thách chịu đựng cách dũng cảm chuẩn bị những ngày mai tươi sáng hơn, nhưng trong lúc đợi chờ những ngày tốt đẹp đó chúng tôi sẽ còn phải chịu đau khổ nhiều. Sự bênh đỡ của Chúa đã nhiều lần bày tỏ và chúng tôi hoàn toàn tin tưởng nơi lời cầu nguyện của các cộng đoàn và nơi những đau khổ của những người bị giam cầm, cho dầu họ ở trong tình trạng thụ động, vẫn tiếp tục luôn luôn và hơn bao giờ hết là những nhà truyền giáo“.

(còn tiếp)

            Linh mục Stanislaô Nguyễn Đức Vệ